معرفی شهرستان زنجان

موقعیت جغرافیائی و عوارض مهم طبیعی

این شهرستان از شمال محدود است به استان های آذربایجان شرقی و اردبیل ، از شرق به شهرستان های طارم و ابهر ، از جنوب به شهرستان های ایجرود و خدابنده و از غرب به شهرستان ماهنشان و از شمال غربی به شهرستان میانه .

این شهرستان در ۴۸ درجه و ۵۵ دقیقه الی ۴۷ درجه و ۴۰ دقیقه طول شرقی نصف النهار گرینویچ و ۳۷ درجه و ۱۵ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۲۵ دقیقه عرض شمالی خط استوا قرار گرفته است .

مرکز استان در کنار رودخانه واقع شده است و حدود ۱۶۶۳ متر از سطح دریا ارتفاع دارد .

از نظر توپوگرافی شهرستان زنجان منطقه ای است کوهستانی که به صورت فلات مرتفعی خود نمائی می کند و در اثر تجزیه رودخانه ها ، جلگه های حاصلخیز مستقلی تشکیل داده است و ناهمواریهای این شهرستان به کوه های زنجان شمالی و کوه های زنجان جنوبی تقسیم گردیده است .مشهورترین رودهای این شهرستان قزل اوزن و زنجانرود می باشند .

پیشینه تاریخی

منطقه زنجان از گذشته دور و به دلیل قرار گرفتن بر سر راه تجاری ری قدیم به آذربایجان دارای اهمیت بوده است. قدیمى ترین نامى که به این منطقه اطلاق شده، زندیگان به معناى اهل کتاب زند (معروف ترین کتاب آیین زردشتى ساسانى) و گان از پساوند اهل باستان است که در دوره ساسانیان بر این منطقه گذاشته شده است.

نطفه اصلی این منطقه از شهر زنجان آغاز شده و در کتاب های تاریخی و سفرنامه جهانگردان، پژوهشگران و سفیران سیاسی کشورهای مختلف بارها از این منطقه یاد شده است. حمدالله مستوفی در "نزهه القلوب" درباره زنجان چنین آورده است "... زنجان از اقلیم چهارم است... اردشیر بابکان آن را ساخت و "شهین" خواند و دور و باروش ده هزار گام است در فترت مغول خراب شد. هوایش سرد است و آبش از رودخانه‌ای که به آن شهر منسوب است و از حدود سلطانیه برمی ‌خیزد و در سفیدرود می ‌ریزد و از قنوات ارتفاعات آن جا اکثر غله بود و در رودخانه جالیز و برنج نیز کارند، اما در آن شهر و ولایتش میوه نیست و از طارمین آوردند..."

یاقوت حموی که در قرن هفتم هجری قمری می زیسته است در "معجم البلدان" درباره زنجان چنین آورده است "... زنجان به فتح اول و سکون ثانی شهر بزرگ و مشهوری است از نواحی جبال که بین آذربایجان و دیگر شهرهای جبال واقع شده است. نزدیک قزوین و ابهر است. عجم آن را به فتح (گاف) زنگان گویند. از این شهر مردمانی از اهل علم و ادب و حدیث برخاسته ‌اند. در سنه ۲۴ هجری قمری به زمان عثمان بن عفاف (براء ین عازب) را ولایت ری داد و او در ابهر جنگید و آ ن جا را فتح کرد و بعد قزوین را گشود و سپس متوجه زنجان شد و آن را با قهر و غلبه فتح کرد..." در کتاب "حدودالعالم من المشرق الی المغرب" که در قرن چهارم هجری قمری تالیف شده، درباره زنجان چنین آمده است ".. زنگان شهری است با نعمت بسیار و مردمانی آهسته..."
دیرینگی و قدمت زنجان بر اساس مطالعات انجام شده به اواخر هزاره دوم قبل از میلاد مربوط می رسد. وجود نظرهای گوناگون درباره قدمت و تاریخ این منطقه اظهار نظر نهایی در مورد تاریخ اسکان در این منطقه را با دشواری روبه رو کرده است. دانشمندان با استناد به وجود محوطه‌های تاریخی در گاوازنگ، قره تپه، منجوق تپه و قبرستان‌های محوطه مذکور به فاصله های ۴، ۶ و ۱۰ کیلومتری شهر فعلی، موجودیت شهر زنجان را در اواخر هزاره دوم قبل از میلاد تأیید می کنند. آنچه مسلم است این که موجودیت شهری زنجان در دروه ساسانیان تایید شده است. با گسترش شهر زنجان و ایجاد بخش ها، روستاها و دهستان های بسیار در اطراف آن، این منطقه از نظر تقسیمات کشوری به شهرستان تبدیل شد.